Arquivo do blog

O DESPIADADO TEST DA CAPACIDADE CRANEAL

PROBA   DA   CAPACIDADE   CRANEAL ( ¡¡¡  DA   TÚA  !!! )

Ó  mellor, pode ser que  o teu profe pareza  un Home de Neanderthal ( aínda que o disimule ó afeitarse a barba ) ou quizáis un Australopithecus boisei (  daqueles que decían que podían partir unha noz coa mandíbula ). Pero seguro que non o é, porque esas especies xa están extinguidas e – ¿ por desgracia ?– os profes aínda non.            

Pero si podes poñer a proba a túa capacidade craneal ( en teoría duns 1.600 cm3 ) e tamén a dos teus pais, co seguinte despiadado test. :

1. ¿Cal destes grupo  de obxectos é o que verdadeiramente se podía atopar nunha tumba dun home ou muller  prehistóricos ?

A. Os dentes que se lle caeran durante a súa vida; un brazo arrancado,un can morto, cordas para atar os brazos e as pernas.
B. Flores, caracolas, un gato vivo ( ….. bueno xa morto, pero cando o enterraron estaba vivo).
C. Alimentos , un bebé morto e un reproductor de mp3 sen pilas.

Read the rest of this entry

Advertisements

5. A IDADE DOS METAIS

Poboado da Idade do Bronce

Arredor do 4.000 a.C., e nos lugares onde se desenvolveu a agricultura, comenzouse a usar obxectos de metal, peimeiro de cobre, logo de bronce ( unha aleación de cobre e estaño ) e por último de ferro. Nesta época, algunhas civilizacións como as de Mesopotamia ou Exipto ( no Indo e na China un pouco máis tarde ) inventaron xa a escritura, entrando de cheo na Historia.

Nesta Idade dos Metais volve seguen a medrar os cambios con respecto a etapas anteriores:

  • A economía seguía a basearse na agricultura e na gandería. Inventos como o arado foron toda unha revolución.

  • A artesanía seguiu mellorando técnicas de tecido ( teares ), da cerámica ( co torno ) e, sobre todo do metal ( forxas e fundicións ).Este último mellorou os útiles domésticos e agrícloas, así como as armas.

  • Aumentou o desevolvemento do comercio ( había máis contacto cos pobos “estranxeiros”). Abríronse rutas comerciais na busca de metais e outros produtos, sobre todo grazas a un invento que mellorou as comunicacións : a roda. O comercio faciase nun primeiro momento con trocos de produtos para pasarse a usar posteriormente a moeda.

  • A acumulación de riquezas seguiu aumentando, de tal xeito que as diferenzas sociais que o excedente agrario fixo xurdir no Neolítico van aumentar agora:

    •  Aparece o poder político: os grupos máis poderosos, os que gobernaban, eran os que máis riquezas tiñan.

    • Organízase un exército para defender as riquezas acumuladas pero tamén para acadar as doutros grupos.

    • Así, as cidades foron rodeadas por murallas e torres defensivas.

 

Na Península Ibérica xurdiron culturas metalúrxicas, sobre todo no sur como Los Millares ( Almería, co traballo do cobre ) ou  El Argar ( no SL, coa metalurxia do bronce ). Coa metalurxia, os pobos peninsulares mantiveron contacto con civilizacións mediterráneas máis avanzadas como a fenicia ou a grega.

Durante a Idade dos metais hai en Galicia tres tipos de restos históricos que aparecen por calquera curruncho da nosa paisaxe: mámoas, petróglifos e castros.

MEGALITISMO

( de mega – grande – e lithos –pedra )

                É un fenómeno que aparece por toda Europa e outros lugares en torno ao 4.300 a.C. no momento en que o home pasa a ser sedentario e agricultor. Cando no Paleolítico os grupos humanos se movían por amplos territorios na busca de alimento era imposible construir estes monumentos, xa que requiren o emprego unha enorme cantidade de esforzo e horas de traballo para construir estes monumentos ( extraer as lousas de pedra, transportalas, construir o megalito …).

En Europa temos exemplos de arquitectura megalítica como os crómlech ( aliñamentos de pedras ou menhires ): Stonehenge ( Gran Bretaña ) ou os aliñamentos de Carnac (Francia ), de ata máis de 1 km de longo.

Stonehenge ( Gran Bretaña )

Aliñamentos de Carnac

O monumento megalítico máis común en Galicia é a mámoa: túmulo ou montículo de terra qe recubre un monumento de pedra no seu interior, normalmente un dolmen ( “ mesa de pedra “). Eran empregadas como lugares de enterramento: depositábase o morto acompañado de obxectos da vida cotiá ( frechas, machadas, colares …) e recipientes de cerámica con comida. P.ex. no domen de Dombate aparecen restos dun cocido case como o actual. Alí onde había grupos de mámoas ou outros monumentos megalíticos, era indicación da existencia de gupos humanos na zona.

CONSTRUCIÓN DUNHA MÁMOA

Dolmen de Dombate

Outros monumentos megalíticos son os menhires ou pedrafitas. O  máis coñecido de Galicia é a Lapa de Gargantás ( Moraña )

Lapa de Gargantáns

 Neste enlace podes localizar os monumentos megaliticos de Galicia: Mapa Megalitismo

Nas illas Baleares temos tamén mostras dunha arquitectura megalítica diferente á galega: as taulas, talayots ( torres defensivas ou de vixiancia ) e as navetas ( enterramentos colectivos ).

 PETRÓGLIFOS

 Arte rupestre (3.000 – 1.700 a.C.: Idade do Bronce) que consiste nun conxunto de representacións gravadas nas rochas, seguramente con fins máxicos ou rituais. Aquí en Galicia temos unha ampla concentración de petróglifos nas Rías Baixas. Existen dous tipos de motivos:

  • Xeométricos, poderiamos decir que abstractos: cazoletas, círculos, labirintos,…

  • Naturalistas: esceas con animais, figuras humanas e armas.

CASTROS

A cultura castrexa ( Idade do Ferro ), da que falaremos no momento en que o Imperio Romano conquista o espazo galaico ( Gallaecia ).

Castro de Baroña

MÁIS VÍDEOS

4. A REVOLUCIÓN NEOLÍTICA

Poboado Neolítico

O Neolítico é  unha etapa cálida que permitiu o desenvolvemento da agricultura.Hai uns 10 mil anos  terminou a última glaciación: a temperatura do planeta ascendeu e os xeos quedaron reducidos aos casquetes polares. Este cambio climático vai provocar un cambio tamén nas formas de vida da humanidade.

A este cambio chamámoslle revolución neolítica, xa que se vai pasar dunha economía depredadora ( durante o Paleolítico ) a unha economía produtora baseada na agricultura e na gandería. O home pasou a ser produtor de alimentos.

¿Cales van ser os cambios que se van producir?

  • Cambio climático: período máis cálido.

  • Cambio na forma de produción.

    • O home vai ter unha economía produtora baseada na agricultura ( sobre todo de cereais ) e na gandería ( ovellas, porcos, vacas, … para producir carne e leite fundamentalmente ).

    • División do traballo: agricultores, gandeiros, artesáns …

    • Hai excedente, é decir, prodúcese máis do que os grupos humanos poden consumir. Nace así o comercio, pero tamén as diferenzas sociais: os que máis teñen, os que mandan …

    Cambio nos utensilios e ferramentas:

    • Pedra puída, con utensilios máis eficaces dirixidos non só á caza senon sobre todo á agricultura ( fouces, sachos, muíños de man ….)

    • Aparece a cerámica, válida para transportar e almacenar os produtos agrícolas. Un exemplo témolo na Pen. Ibérica coa cerámica cardial, decorada con cunchas mariñas.

    • Técense roupas a base de lá, liño …

Exemplo de cerámica cardial

  • Utensilios neolíticos de pedra puída

  • Cambio na forma de vida:

    • Os grupos humanos crecen. Xa non son aqueles pequenos grupos de cazadores – recolledores que vagaban dun lado para outro na busca de alimento. Agora hai maís alimento e de mellor calidade: a poboación aumenta de xeito espectacular.

    • Os grupos humanos fanse sedentarios, é decir, viven de xeito permanente nun lugar. As vivendas fanse máis sólidas ( cabanas feitas co adobe, p.ex. ) Nacen así os poboados, aldeas e, maís tarde,as cidades.

    • Ás veces, os poboados e cidades necesitan de fortificacións defensivas para a defensa das riquezas e dos excedentes da economía produtora.


  • ¿Onde se produciron estes cambios? Catro son os lugares:

    • O Crecente Fértil: zona que vai desde o val do Nilo ( Exipto ) ata o territorio denominado Mesopotamia ( ríos Tigris e Éufrates no actual Iraq ). Aquí será onde se desenvolverán grandes civilizacións na Idade Antiga ( o Exipto do faraóns, babilonia, Asiria, o Imperio Hitita, o Imperio Persa  ….)

    • India: nos vales do Indo e o Ganxes.

    • China: val do río Amarelo ( Huang He )

    • América: lugares de América Central e Andes

3. O PALEOLÍTICO: CAZADORES – RECOLLEDORES

O último millóns de anos foi un periodo frío. De aí o nome que recibe esta etapa de “Idade do Xeo”. A historia dos homínidos e dos primeros seres humanos desenvolveuse  entre cambios climáticos : as glaciacións.,que tiñan fases frías (glaciares: Enormes masas de xeo de ata máis de mil metros, chegaron a cubrir media Europa) e outras máis cálidas (interglaciares: fundiase parte do xeo, aumentaban as chuvias, elevándonse o nivel das aguas mariñas). Hai unha clave que explica que o ser humano fora quen de adaptarse a diferentes cambios climáticos cos correspondentes cambios na paisaxe e na fauna: a súa intelixencia e a súa capacidade para elaborar ferramentas útiles para a supervivencia.

  • ¿Cómo conseguían os alimentos? Tiñan unha economía depredadora: non producían , senon que simplemente conseguían o alimento  cazando ( cervos, mamuts, bisontes, … ) ,  pescando e recollendo froitos silvestres que atopaban na natureza. Polo tanto si querían sobrevivir tiñan á forza que ser bos coñecedores do medio natural e non romper o equilibrio ecolóxico. Por exemplo, non cazaban femias preñadas ou crías, só cazaban o necesario para alimentar ao grupo,…


  • ¿Qué utensilios utilizaban? É a idade da pedra tallada. Os homínidos paleolíticos foron quen de fabricar ferramentas de pedra. Tallaban un núcleo de pedra grande e, a base de golpes son outra pedra, fabricaban bifaces, instrumentos cortantes, puntas de fecha, …. Tamén usaban a madeira ( para facer lanzas, p.ex.) ou ósos ( facían agullas, arpóns, …). Está claro que o paleolítico abrangue un período moi longo de tempo e os utensilios vanse ir perfeccionando ( no apartado da evolución humana vimos ata 4 modos distintos de ferramentas )

Un elemento fundamental na vida do home paleolítico foi o lume. É quen de usalo desde hai máis dun millón de anos, ainda que non foi capaz de facelo ata hai uns 300.000 anos. Con el obtén luz e calor,  cociña os alimentos, é un arma contra os animais salvaxes, ….

  • ¿Cómo eran as súas vivendas? As súas actividades ( caza, pesca, recolleita ) dependían en gran medida da cantidade de froitos que había nunha zona ou mesmo dos movementos migratorios dos animais. Polo tanto, tiñan que ser nómades, é decir, debían trasaladarse dun lugar a outro na busca de alimento, xa porque tiñan que seguir aos rabaños ou porque se esgotaran os froitos silvestres. Isto facía que os grupos non foran moi numerosos, non moito máis alá de grupos de 30-40 persoas.

As súas vivendas eran de dous tipos.  Utilizaban covas nas que vivían durante un tempo non moi longo( p.ex. para pasar o inverno ) ou chozas que se podían montar e desmontar fácil e rapidamente.

Recreación da vida na Cova de Eirós ( Lugo )

  • ¿Tiñan algún tipo de crenzas? Pénsase, sobre todo estudando a grupos de primitivos actuais, que as súas crenzas estaban baseadas nas forzas naturais e nos ciclos vitais da natureza. En relacióna isto, xa tiñan rituais funerarios: enterraban aos seus mortos xunto a alimentos, ferramentas de pedra e obxectos diversos.


  • ¿ Tiñan manifestacións artísticas? Pénsase que en relación as súas crenzas relixiosas, os homes e mulleres do Paleolítico tiñan dous tipos de manifestacións artísticas:

    • Obxectos de ósos ou marfil. Pequenas figuras de mulleres ( chamadas Venus pola súa relación coa fecundidade ), colares, bastóns de mando, …

    • Pintura rupestre. Nas paredes das covas ( pero posiblemente tamén noutros lugares ) representaban escenas de caza. Na Península Ibérica temos magníficos exemplos de pintura rupestre:

      • Costa cantábrica: pinturas moi realistas de animais como as da Cova de Altamira en Cantabria.

      • Costa levantina: representan tamén a figuras humanas e as figuras son máis esquemáticas, xeralmente en cor negra.

 

2. AS ETAPAS DA PREHISTORIA

PREHISTORIA

IDADE DE PEDRA

IDADE DOS METAIS

PALEOLÍTICO

NEOLÍTICO

COBRE

BRONCE

FERRO

4,4 millóns anos

9.000 a.C.

3.500 a.C.

2.200 a.C

1.500 a.C.

Idade da Pedra Antiga o Pedra Tallada

Idade da Pedra Nova ou Pedra Puída

O home comenza a usar o metal: cobre, bronce e ferro.

Con eles fai obxectos de adorno, armas e  utensilios de traballo

Desde hai uns 2 mill. anos. o Homo Habilis desenvolveu a técnica de tallar a pedra

O home actual, o Homo Sapiens, perfecciona a pedra tallada, pulimentándoa (alisándoa)

Algúns pobos entran de cheo na etapa histórica.

 

 

Imaxe: Wikipedia

 

 

 

 

Tesouro de Caldas

 


1. A EVOLUCIÓN HUMANA: O PROCESO DE HOMINIZACIÓN

Pertencemos ao grupo dos primates. Polo tanto ao grupo dos monos  …. Pero iso non significa que veñamos do mono. ¡Nooon! Nós non vimos do mono, senon que evolucionamos a partir de especies xa desaparecidas. Separámonos da liña evolutiva dos chimpancés hai entre 4,5 e 7 millóns da anos (m.a.). O primeiro homínido como tal é o Ardipithecus Ramidus, ao que corresponde coa imaxe ( unha femia ) se premes no seu nome: mírate nela e busca semellanzas e diferenzas contigo mesmo.

Nese proceso evolutivo o ser humano acadou unha serie de sinais de identidade, os rasgos que distinguen á nosa especie e que xuntos nos levan á máis importante – a intelixencia – son:

  • Un modo de camiñar bípedo. Camiñar erguidos fai que gastemos menos enerxía, que teñamos máis resistencia en distancias longas, que recibamos menos radiación solar, que teñamos máis campo de visión e que podamos transportan cousas coas más e brazos ( armas, alimento, crías, …)

  • Cerebro moi desenvolvido en volume

  • Capacidade para fabricar instrumentos e facer uso do lume.

  • Unha linguaxe articulada

  • Unha infancia prolongada, que supón un longo período de aprendizaxe

 Fagamos unha pequena viaxe a través da evolución humana. Só falaremos das especies maís significativas pero debes saber que hai algunha máis e moitos fósiles humanos que fan difícil o estudio da evolución dos homínidos. Aquí tes algúns:

Si queres ver os principais restos de homínidos preme aquí:

Principais fósiles de homínidos

Os primeiros antepasados do home apareceron en África hai uns 4,4 m.a. ( Ardipithecus ramidus ) e vivían de xeito parecido a como o fan hoxe en día os chimpancés.

AUSTRALOPITHECUS

Pouco despois apareceu unha nova especie de homínidos que viviu entre hai 4 e 2 m.a.: o Australopithecus ( que significa mono do sur ),que xa andaba erguido e vivía en lugares máis abertos que a selva: na sabana e pequenos bosques. Medía entre 1 e 1,35 m, chegando a pesar 45 kg e cunha capacidade craneal de 450 cm3. Exemplares famosos desta especie son o Neno de Taung e Lucy.

HOMO HABILIS

Hai uns 2 m.a. apareceu o Homo Habilis. Medía entre 1,20 e 1,50 m e tiña unha capacidade craneal de 700 cm3.  O homo Habilis comenzou a consumir carne e necesitaba cortar a grosa pel dos animias, a súa carne, os seus tendóns e romper os seus ósos. Así, fabricou sinxelas ferramentas de pedra tallada a base de golpes.

Imaxe: www.arqueolab.org

Industria Modo 1 ou Olduvaiense

HOMO ERECTUS

 Máis tarde, hai un 1,5 m.a. viviu o Homo Erectus, máis robusto ( 1,70 m ) e con máis volume cerebral ( 900 cm3) mellorou a talla desas ferramentas e comenzou a usar o lume.

Imaxe: arqueolab.org

Industria Modo 2 ou Achelense

E chegou o momento en que o Homo saiu de África hai máis dun millón de anos rumbo Asia primeiro e Europa despois. De feito, un dos restos fósiles dun homínido máis antigos atopado en Europa foi os do Homo Antecessor ( uns 800.000 anos ), no xacemento de Atapuerca ( Burgos ). En Galicia non contamos con fósiles humanos tan antigos. Quizáis o de máis idade son os atopados na Cova de Eirós ( Triacastela – Lugo ), que teñen uns oito ou nove mil anos. Según as ferramentas de pedra tallada que apareceron, a presenza humana en Galicia pode remontarse a máis de 500.000 anos.

NEANDERTHAL

 Os Neanderthais existiron en Europa hai uns 230.000 anos, sendo posiblemente unha especie humana autóctona. Usaban o lume e enterraban aos seus mortos.

“Os neandertais non eran os seres brutais e simiescos, incapaces de camiñar ergueitos, que gran parte do público supón. Eran fortes e á vez hábiles recolectores de produtos vexetais, cazadores e carroñeiros. Dispoñían dunha ampla variedade de útiles de pedra moi refinados. Usaban o lume sistemáticamente, coidaban dos seus anciáns e impedidos, e enterraban aos seus mortos. (…) Os neandertais non eran moi altos, cun promedio de estatura masculino en torno a 170 cm e un promedio feminino arredor de 160 cm. Sin embargo, a súa complexión física era extraordinariamente robusta.(…) En promedio os neandertais pesaban 70 kg, mentras que a media da nosa especie sitúase en torno aos 58 kg (un 24% menos). (…)Os neandertais non tiñan un cerebro menor que o noso, sinon máis voluminoso; o seu promedio era duns 1.500 cc, mentras que na actualidad a media calculada entre todas as poboacións rondará os 1.350 cc” ( Arsuaga,J.L.,e Martínez I. : A especie elexida )

Industria Modo 3 musteriense ou Técnica Levallois

Os humanos modernos ( Homo Sapiens )teñen a súa orixe en África hai entre 300.000 e 100.000 años. A partir deste berce africano, a nosa especie expandiuse polo resto de Europa e reemplazou a Neandertais e Homo erectus. De feito neanderthais e Homo sapiens “conviviron” durante uns 10.000 anos.

 Aparecerá a arte en forma de figuras de animais e persoas, e de pinturas e grabados rupestres, xunto cunha nova técnica de tallado e elaboración de útiles:

Industria Modo 4, que usa pedra, óso, marfil e asta