Arquivo do blog

1. CRISE DO IMPERIO ROMANO. DIVISIÓN E CAÍDA.

No S III d.C. o Imperio Romano sufriu unha profunda crise:

  • Económica: Redución do número de escravos ( nos que se sustentaba o sistema económico ) e tamén de ingresos, aumentando asi os impostos: a poboación ,tanto urbana como rural, empobreceuse.

  • Social: Isto provocou o abandono das ciudades ( ruralización ) para convertérense en colonos ( pagaban unha renda por traballar a terra )

    A ENCOMENDACIÓN CAMPESIÑA
     “ Os campesiños pobres entréganse a outros máis poderosos que eles para que os defendan e protexan. Eu alabaría máis esta grandeza de ánimo dos poderosos ós que se encomendan os pobres se non fora porque o que eles chaman defender é expoliar ós pobres. A seguridade dos pais cómprase coa mirseria dos seus descendentes.”
    (Silviano: De gubernatione Dei; ano 440 )
  • Política: Corrupción, inseguridade, guerras civís provocadas polos xenerais do exército que utilizaban este en beneficio propio, ataque dos pobos bárbaros xermánicos …

  • Relixiosa: Por riba, a expansión do cristianismo a partires do 313 d.C. ( Edicto de Milán polo emperador Constantino que daba liberdade de culto aos cristiáns ) tamén influiu na crise do imperio xa que se negaba tanto o poder do emperador coma os deuses da relixión romana. O cristianismo foi relixión oficial  a partires do 380 d.C. ( Edicto de Tesalónica por Teodosio I )

No ano 395 d.C., Teodosio I dividiu o Imperio en dous: Occidente ( capital en Roma ) e Oriente ( capital en Constantinopla: nacemento do Imperio Bizantino ). Os pobos xermánicos foron atacando progresivamente o imperio ata que Odoacro, o caudillo dos hérulos,destrona ao último emperador Rómulo Augusto no ano 476 d.C.

Roma foi quen de conter  a esas tribos xermánicas durante séculos. Eses bárbaros estaban fascinados con ela. Non a podían conquistar, pero sí emigraban alí. No S IV formaban incluso parte do exército romano: ¡ Os bárbaros eran defensores do Imperio!. ¿Por que entón veu a catástrofe ? A superioridade romana debíase fundamentalmente ás súa organización e disciplina; en realidade, romanos e bárbaros usaban as mesmas armas. Coa crise, apareceu a anarquía e a desorde no imperio.

 O antigo imperio romano quedará dividido realmente en tres grandes espazos políticos e culturais: os reinos bárbaros ( Occidente ), o imperio bizantino ( Oriente ) e o Islam (Península arábiga e norte de África ). Observa o seguinte mapa:

Advertisements

A CIDADE DE ROMA

 Imos ler unha pequena parte dun gan libro : EL MUNDO CLASICO (ROBIN LANE FOX)

“Roma, por entonces una populosa ciudad de (probablemente) un millón de habitantes, la más grande con mucho del mundo. Las diferencias sociales seguían siendo asombrosamente grandes.

Una vila romana

Los ricos vivían en grandes mansiones, pero los más pobres dormían donde podían; los relativamente pobres se hacinaban en elevados bloques de pisos de madera con tabiques delgadísimos, el sueño especulativo de los terratenientes. Estos «receptáculos verticales» construidos precipitadamente y atestados de vecinos estaban rodeados de calles estrechas y tortuosas, mientras que el suministro de agua era muy desigual y los transportes públicos brillaban por su ausencia.

Unha rúa da cidade de Roma, coas insulae

La Roma de la mayoría de la población era a la vez un sueño y una pesadilla. Era también, por supuesto, una sociedad esclavista. En la década de 60 a.C. un solo senador tenía no menos de 400 esclavos viviendo en su casa: por consiguiente, si ese senador era un caso típico, «el senado» (el conjunto de los hombres mejores y leales) era el propietario de casi 250.000 de los seres humanos que habitaban en Roma. Tal vez dos quintas partes del millón (aproximadamente) de habitantes de la ciudad eran esclavos, y buena parte del resto, eran ex esclavos, libertos, que seguían «obligados» por lazos de clientela a sus antiguos amos.

Escravos romanos

Los ciudadanos humildes eran la plebe, pero dentro de la plebe no debemos confundir a los que tenían vínculos con las grandes casas con los que carecían de ellos. Pues, en efecto, existía una plebe «respetable» y una plebe «sórdida», gentes que mendigaban cualquier cosa. Las modernas ciudades de chabolas atestadas de refugiados de Egipto o Pakistán son lo más parecido que podemos imaginar a esta «Roma del orden», aunque en ellas no exista la esclavitud aceptada por todos que había en Roma. Había quedado demostrado que la «otra Roma» estaba más allá de las capacidades o el interés de la amada República de Cicerón.

Patricios e plebeos

En tiempos de Augusto, esa Roma dio los primeros pasos hacia su saneamiento y su seguridad. Paulatinamente, se introdujo una brigada antiincendios, absolutamente necesaria, los guardias o vigiles, cuyo nombre sobrevive en su equivalente de la Roma moderna. El suministro público de agua fue mejorado enormemente gracias a la construcción de nuevos acueductos y, con el tiempo, por el nombramiento de nuevos superintendentes y de esclavos públicos encargados de su mantenimiento. En consecuencia, las familias ricas trasladaron su residencia a las colinas, por encima de los terrenos otrora pantanosos, y siguieron desarrollando nuevos parques y hermosos palacios en la zona. Se nombró un comité encargado de velar por las crecidas del Tíber. La altura de las casas de pisos se limitó a las siete plantas aproximadamente, sin duda para disgusto de los especuladores. Se creó un nuevo prefecto del aprovisionamiento de grano; y las donaciones regulares de grano entre determinados ciudadanos siguieron adelante (en estos momentos los beneficiarios eran casi 250.000). Al igual que los espectáculos públicos, este subsidio no hacía llegar «el pan y el circo» a todos los pobres de condición libre, pues ascendían a más de medio millón de personas. Pero una vez reforzado con el grano de Egipto, el abastecimiento general de trigo a la venta fue estabilizándose.”

8. CULTURA E ARTE CLÁSICAS.O LEGADO ROMANO.

É indubidable que a arte e cultura romanas teñen unha mloi clara influencia da Grecia Clásica. Non podemos esquecer que o sur da península italiana e a illa de Sicilia  era unha zona de profunda colonización grega: a Magna Grecia ( colonias coma Neapolis, Sybaris, Taras … ). Á sesibilidade  artística grega uníronlle o seu temperamento práctico, dándolle a arte ( sobre todo á arquitectura ) un carácter utilitario.

Utilizando materiais baratos e sólidos coma o ladrillo, pedra, mármore e cemento ( mistura de auga, area, pedra e cal ), os romanos pasaron da arquitectura arquitrabada ou adintelada grega ao uso do arco, a bóveda e a cúpula.

A cidade era o centro da vida romana e un axente moi importante para a romanizacióin dos territorios conquistados. Planificábanse coma os campamentos militares, con dúas rúas principais que actuaban de eixes: o cardo ( Norte – Sur ) e o decumano ( Leste- Oeste ). No lugar onde se cruzaban, estaba o foro: praza central que era o centro da vida urbana, arredorda cal se localizaban a maioría dos edificios públicos.

Foro romano

 Xunto co edificio relixiosos máis salientable ( o templo ), os romanos construiron edificios públicos para actividades moi diversas: termas ( baños públicos ), teatros, monumentos conmemorativos ( columnas, arcos … ) , anfiteatros ( loitas de gladiarores e animais ) e circos ( carreiras de carros ), basílicas ( edificio adicado a actividades comercais e para xulgado ). Importantes son tamén as obras de enxenería: acueductos ( para o abstecemento de auga potable ás ciudades ) , as calzadas e as pontes.

Templo de Xúpiter no foro romano

Termas de Caracalla

Teatro romano de Mérida

Arco de Constantino

Acueducto de Segovia

Calzada romana

Calzada romana

Ponte romana de Alacántara ( Toledo )

En canto á escultura romana, tamén ten as súas raíces na grega, copiando e imitando modelos anteriores. Pero os romanos son menos idealistas que os gregos, máis terrenais: son os inventores do retrato ( moi realista: era moi común entre os patricios facer máscaras de cera aos difuntos ) e son moi do gusto de relevos históricos ( relatan batallas ou feitos históricos ).

Polo que respecta á pintura, utilizaban os fresco ( pintura sobre paredes dos palacios e vilas ) polo que é fundamentalmente de carácter decorativo.

Tamén realizaban mosaicos para decorar o chan .

Mosaico “Coidado do can “, de Pompeia

Mosaico romano de Tarragona

 

 

 

 

 

7. OS REINOS BÁRBAROS.

No ano 409 , suevos, vándalos e alanos entran en Hispania. Os romanos, no 415, buscan a axuda so visigodos . Estes vencen a vándalos e alanos, e  acurrunchan na Gallaecia aos suevos.

  • O reino suevo ( 411 – 585 ). Os suevos asentáronse na Gallaecia. Desde alí, con reis coma Requila ou Requiario loitaron contra os visigodos, ampliando os seus territorios cara Lusitania e Baetica. Os visigodos , co rei Teodorico II, venceron na batalla do Órbigo ( ano 456 ) e no 585, co rei Leovixildo, invadiron o territorio suevo.

  • O reino visigodo ( 507 – 711 ). Os visigodos instauran unha monarquía na Península que se integrou cos hispanos, romanizándose: recopilan as leis no Liber Iudicorum ( 654, Recesvinto ) ou convértense ao cristianismo ( 589, Recaredo ). No 711, os muslmáns vencen na batalla de Guadalete e acaban co dominio visigodona antiga Hispania.

6. A CAÍDA DO IMPERIO ROMANO.

No S III d.C. xurdiu unha profunda crise económica, social e política no Imperio: inseguridade, guerras civís provocadas polos xenerais do exército que utilizaban este en beneficio propio, ataque dos pobos bárbaros xermánicos, redución do número de escravos ( nos que se sustentaba o sistema económico ) e tamén de ingresos, aumentando asi os impostos; isto provocou o abandono das ciudades para convertérense en colonos ( pagaban unha renda por traballar a terra ),…

A expansión do cristianismo a partires do 313 d.C. ( Edicto de Milán polo emperador Constantino que daba liberdade de culto aos cristiáns ) tamén influiu na crise di imperio xa que se negaba tanto o poder do emperador coma os deuses da relixión romana. O cristianismo foi relixión oficial  a partires do 380 d.C. ( Edicto de Tesalónica por Teodosio I )

No ano 395 d.C., Teodosio I dividiu o Imperio en dous: Occidente ( capital en Roma ) e Oriente ( capital en Constantinopla: nacemento do Imperio Bizantino ). Os pobos xermánicos foron atacando progresivamente o imperio ata que Odoacro, o caudillo dos hérulos,destrona ao último emperador Rómulo Augusto no ano 476 d.C.

CONQUISTA E ROMANIZACIÓN DE HISPANIA E GALLAECIA

A conquista de Hispania por Roma comenzou dentro das Guerras Púnicas entre os cartaxineses ( Asdrúbal e Aníbal ) e os romanos.

Guerras púnicas ( kalipedia.com )

Esta conquista pasou por 3 fases:

  • 1ª fase : 218 – 170 a.C.: conquista da zona leste e sur da Península.

  • 2ª fase: 154 – 133 a.C.: conquista da Meseta contra lusitanos ( guerra de guerrillas de Viriato ) e celtíberos ( heroico cerco de Numancia de máis dun ano ). No 137 a.C., as tropas romanas ao mando de Décimo Bruto tomaron contacto por primeira vez con Galicia.

  • 3ª fase: 29-19 a.C.: Guerra Cántabras: conquista do Norte( astures, cántabros, vascóns e galaicos )

    Morte de Viriato

Paralelamente á conquista, foise producindo a romanización dos territorios peninsulares: proceso polo cal os pobos indíxenas van asimilando a cultura, as fomas de vida e costumes, a lingua, as leis … de Roma. No proceso tivo moita importancia o exército, a utilización do latín coma idioma común ( de aí veñen o castelán, o catalán e o galego ), as vías de comunicación (as calzadas ) e a fundación de cidades ( moitas das ciudades actuais foron fundadas naquela época: Lucus Augusti, Iria Flavia, Brigantium, Aquae Urentes,Tarraco, Emerita Augusta, Corduba, Salamantica, Caesaraugusta e tantas outras.

Iberia según Estrabón

Iberia según Estrabón ( esacademic.com )

A HISPANIA PRERROMANA

Durante os mil anos anteriores a Xesucristo diversos pobos se asentaron na Península Ibérica ou tiveron contacto coas xentes que nela vivían:

  • Pobos prerromanos.  Podemos diferencias fundamentalmente dous:

    • Os Celtas ( no Norte ), que proviñan do centro de Europa, pobos indoeuropeos que introduciron o uso do ferro e novas técnicas agrarias, misturándose cos pobos indíxenas. Eran os lusitanos , cántabros, astures e galaicos

    • Os Iberos ( no Sur e costa mediterránea ), que xa tiñan escritura propia e unas manifestacións artísticas moi avanzadas ( p.ex. a Dama de Elx ).

      Dama de Elx

      Bicha de Bazalote ( Albacete )

    • Mención especial ten Tartesos, primeiro estado organizado na península e que xa tivo contactos cos pobos acolonizadores do Medietrráneo Oriental.

  • As colonizacións. Efectivamente, desde o Mediterráneo oriental chegaron fenicios, gregos e cartaxineses, na busca fundamentalmente de metais. Fundaron colonias na costa mediterránea sobre todo, ainda que chegaron ata Galicia ( preto de aquí, en Aguiño – Ribeira – temos restos dun porto fenicio de máis de 2500 anos )

    • Colonias Fenicias: Malak, Abdera, Gadir, Sexi, Sagunto

    • Colonias Gregas: Rhode, Emporion, Hemeroskopeion, Akra Leuke, Mainake

    • Colonias Cartaxinesas: Ebussus, Cartago Nova

      A cultura castrexa.

      O idade do ferro en Galicia identífícase cos castros: poboados fortificados de planta ovalada ou circular rodeados de murallas , terrapléns e foxos, e localizados en lugares fácilmente defendibles.

      As vivendas soen ser circulares, ovaladas e, con menso frecuencia, rectangulares. A pesares de que cando vemos un castro, nun principio a disposición das vivendas nos parece caótica, gardan unha orde, con rúas e barrios, incluso prazas.

      A súa economía baseábase na agricultura ( cereais, landras, legumes …) e gandería ( vacas, ovellas, cabras, porcos, cabalos). Na costa tamén se adicaban á pesca e marisqueo. Tamén tiñan artesanía, incluso metarlúrxica, o que fixo que tiveran contactos cos pobos colonizadores do Mediterráneo.

      Visita ao Museo virtual da cultura castrexa

4. A ECONOMÍA

Coma en Grecia, Exipto ou Mesopotamia, na civilización romana a economía estaba baseada no traballo escravo, era un sistema escravista.

As actividades económicas máis importantes eran:

  • As actividades agrícolas e gandeiras. Os produtos básicos eran os cereais ( base da alimentación ), a vide, a oliveira, así coma hortalizas e froitas. O imperio romano estaba organizado de tal xeito que cada zona territorial adicábase a certos productos concretos que despois eran exportados a Roma. Pensa que a capital do imperio tiña máis dun millón de habitantes ( algún datos indican que chegou a ter case 2 millóns: e non producían alimento, tiñan que importalo ). Así, por exemplo, o graneiro de Roma era Exipto ( trigo ) ou importaba a maior parte do aceite da Bética ( a actual Andalucía ). A terra era traballada por pequenos campesinos, pero a maioría estaba en mans de grandes propietarios que traballaban os latifundios con man de obra escrava.

    Roma importaba produtos de todo tipo desde calquera curruncho do imperio

  • Artesanía e minería, con traballo escravo. Son famosas as Médulas ( no Bierzo, provincia de león ), antigas minas romanas de ouro.

  • As riquezas do Imperio, a tranquilidade e a moeda única imposto por este e as vías de comunicación ( as calzadas romanas e o dominio do Mediterráneo ) permitiron un enorme desenvolvemento das actividades comerciais: metais, productos agrícolas, escravos, artesanías ( tecidos, cerámica , …)

    Vista das Médulas ( O Bierzo ): antigas minas de ouro romanas.

     

    Esquema de tuneis de explotación.

3. A HISTORIA

  • Monarquía ( 753 a.C. – 509 a.C. ) Desde a súa fundación, en Roma houbo 7 reis ( 4 latinos e 3 etruscos ). As famlias aristocráticas ( nobles: os patricios ) elexían ao rei nunha asamblea popular : os comicios, e  asesoraban ao rei mediante un órgano político: O Senado. Os plebeos, a maioría da poboación, non tiñan dereitos políticos, ainda que eran libres. Os escravos nin eran libres nin tiñan ningún dereito.

  • República ( 509 a.C. – 27 a.C.) No 509 a.C. os romanos depuxeron aos reis etruscos e fundaron un novo sistema político: a República aristocrática, dominada polos patricios. Aos comicios e o Senado uniuse a figura do maxistrado: cónsul ( exército ), pretor ( xustiza ), censor ( comicios ), …

Os plebeos foron conseguindo dereitos políticos, polo que se crearon novas maxistraturas plebeas: tribuno da plebe e os edís plebeos, ademáis de conseguir que se recipilaran as leis por escrito ( Código das 12 táboas ) para evitar os abusos por parte dos patricios.Na época da República Roma expandiuse, como se ve neste mapa:

Pero o extenso Imperio, aparte de proporcionar enormes riquezas, causou grandes problemas sociais, sobre todo aos campesinos obrigados a militar no exército.  Así, no S I a.C. houbo varios guerras civís que debilitaron a república. Os xenerais Pompeio, Xulio César e Craso tomaron o poder ( 1º Triunvirato ) ata que despois de liortas entre eles só quesou Xulio César, asesinado no 44 a.C.

Formouse así o

Triunvirato: Octavio, Marco Antonio e Lépido .

  • Imperio ( 27 a.C. – 476 d.C. ) Octavio venceu e autoproclamouse:

    • Princeps ( cidadán principal )

    • Augusto ( nomeado polos deuses e un deus en si mesmo )

    • Imperator ( xefe do exército )

Estableceuse así o Imperio, no cal o emperador tiña todo o poder. Ata o S II d.C. Roma conseguiu unha época de paz e estabilidade : a Pax Romana. Nela establecéronse os límites do Imperio ( limes ) cos pobos bárbaros, organizopuse en provincias cun gobernador e todo o territorio conquistado sufriu un profundo proceso de romanización: todos os habitantes do imperio adoptaron a lingua, cultura, costume, organización social, económica  e política,  relixión, …. romanas. Protagonista principal deste proceso de romanización, e realmente de toda a vida romana, eran as cidades, comunicadas por calzadas: Todos os camiños levan a Roma. Incluso polo mar: o Mediterráneo era chamado Mare Nostrum polos romanos, xa que o seu imperio abarcaba todas as beiras do “noso mar “.

Imaxe: Edit. Santillana

2. O MITO

Eneas fuxindo de Troia

 Conta o poeta Virxilio- na epopeia A Eneida – que o príncipe Eneas se salvou cando os gregos (  Aquiles, Ulises, Agamenón, …) conquistaron Troia  aló polo século XII a.C Tras unha longa peregrinación, chegou ao Lacio ( na Península Itálica ). Alí, ás beiras  do Río Tíber, casou cunha filla do rei Latino (de aí colleu o seu pobo o nome de Latinos ). Os seus descendentes viviron – e reinaron – no lugar. Séculos mais tarde, Rhea Silva, unha vestal ( As vestais eran 6 sacerdotisas virxes que gardaban o lume sagrado da deusa do fogar Vesta ) descendente de Eneas, foi seducida por Marte ( tamén chamado Ares, deus da guerra ) cando ia na busca de auga ao rio Tíber. Desta unión naceron dous xemelgos: Rómulo e Remo, que foron abandonados nunha cesta no rio. Os rimáns foron salvados por unha loba enviada por Marte. Esta amamantounos ata que uns pastores os atoparon e criaron.

Rómulo,Remo e a loba Luperca

A lenda conta que no ano 753 a.C. os irmáns fundaron a ciadade de Roma ás beiras do rio Tíber. Tiveron unha disputa sobre o lugar de fundación: Rómulo decía que os augurios indicaban o Palatino e Remo aseguraba que os presaxios o facían no Aventino. Nesta liorta Rómulo matou a Remo, converténdose no primeiro rei de Roma. Este era o sacrifico sanguiñento que precisaba a fundación de Roma: a partires de agora aquel que ousara desafiar as leis de Roma, sufriría as consecuencias.

Ante a escaseza de mulleres, Rómulo invitou a un pobo veciño- os sabinos – a unha festa, aproveitando a ocasión para raptar ás mulleres ( o Rapto das Sabinas ). Tras unha tregua entre ambos pobos, os sabinos integráronse en Roma.

O rapto das Sabinas ( Cadro de J.L.David )