Category Archives: xeografía

MAPAS AMÉRICA DO SUR

AMERICA SUR RELEVOAMERICA SUR MUDO

climas america sur

Advertisements

7. O CAMBIO CLIMÁTICO

Le o texto que é un fragmento do libro “A vinganza da Terra. A teoría de Gaia e o futuro da humanidade” do químico e meteorólogo inglés James Lovelock e contesta as cuestións que aparecen ao remate.

“Grazas ao concepto de Gaia hoxe vemos que o noso planeta é totalmente distinto aos seus irmáns mortos, Marte e Venus. Como se fora un de nós controla a súa temperatura e composición en función do seu benestar, e lévao facendo desde que empezou a vida, hai máis de tres mil millóns de anos. Dito sen rodeos, os planetas mortos son como estatuasde pedra, que, metidas nun forno e quentadas a 80ºC non sofren ningún cambio. Se a vostede e a min nos meteran nese forno, morreriamos. Á Terra sucédelle igual.”

  • Por que di que Venus e Marte son irmáns mortos da Terra?

  • Cando o autor fala de meter a Terra nun forno a 80ºC, que quere dicir?

  • Á vista deste pequeno fragmento, cal cres que é a preocupación deste científico?

Preme na imaxe

Que é o cambio climático e por que nos preocupa?

O clima da Terra sempre sufriu cambios ao longo da historia. Pero actualmente estamos a percibir que o clima está cambiando cunha tendencia cara ao quentamento global cunha velocidade que nos preocupa.

E isto ten moito que ver coa emisión de gases á atmosfera, entre os que destaca o dióxido de carbono (CO2), gases que son resultado da combustión do carbón e do petróleo,. Sabemos que eses gases teñen a propiedade de reter a calor: é o efecto invernadoiro (tal e como o fai o vidro dos invernadoiros). Por iso a eses gases se lles chama “gases de efecto invernadoiro”.

Cales son as probas, as evidencias?

1. As dúas últimas décadas tiveron unha tendencia ao aumento da temperatura global.

A temperatura media da superficie terrestre subiu máis de 0,6ºC durante os últimos anos do século XX. En España subiu 1,5º, máis de 3 veces a media mundial.

2. Hai un claro cambio no ciclo das estacións do ano.O adiantamento da primavera biolóxica e o atraso da chegada do inverno, de tal xeito que o período de floración de moitas especies adiantouse 5 días por década nos últimos 50 anos, é decir, aproximadamente un mes. Isto está alterando o equilibrio no funcionamento dos ecosistemas. A chegada das andoriñas adiantouse unha media de 10 días nos últimos trinta anos.

3. Relacionado co aumento de temperatura , constátase a diminución da superficie xeada do Ártico e a desaparición de glaciares o que se relaciona co aumento do nivel do mar uns 15 cm neste século pasado.

4. Rasgos anormais no clima dalgúns lugares: Aumento da frecuencia e a intensidade de furacáns, sequías prolongadas nuns lugares, inundacións noutros, inusuais vagas de frío ou calor …

Cales son as causas?

Esta é a evolución do problema ao longo da historia:

1. Cambio na maquinaria e nas fontes de enerxía. Hai uns 200 anos,na época da revolución industrial o home empezou a cambiar o uso de máquinas e ferramentas manuais ou tiradas por enerxías como a animal (p.ex. no transporte), eólica ou acuática (por exemplo nos muíños), por outras nas que se necesitaba o uso de enerxías de orixe fósil: primeiro o carbón (nas máquinas de vapor: dos antigos ferrocarrís a vapor) e logo o petróleo (nos motores de combustión interna: como os dos automóbiles).

2. Isto foi a base dun forte crecemento económico e industrial, pero tamén demográfico (nestes 200 últimos anos multiplicouse a poboación mundial por 6 aproximadamente), medrando como lle sucede a unha especie cando chega a un lugar onde non ten límites na obtención dos recursos que necesita. Isto leva a un aumento esaxerado do consumo enerxético. Desde que se empezaron a usar os combustibles fósiles ( en especial o carbón e o petróleo) ata hoxe non só aumentamos o consumo enerxético por ser máis, senón que tamén nos volvemos máis egoístas no consumo

3. Así, estamos a botar á atmosfera cada vez máis gases de efecto invernadoiro como o CO2. Así, chegamos á situación actual: aumento do efecto invernadoiro. Máis da metade deses gases de efecto invernadoiro queda na atmosfera ( a outra metade é absorbida polo océano e polos vexetais na fotosíntese ). Sabemos que eses gases reteñen a calor e que axudan a regular a temperatura. Sen ese tipo de gases na atmosfera habería unha temperatura moito máis baixa na Terra, tanto que a vida non sería posible.

Pero estamos facendo que a cantidade destes gases sexa máis grande do normal, podendo producir un aumento da temperatura global, aumentaron especialmente nos últimos 50 anos pola proliferación do uso de transporte tanto aéreo como terrestre, da produción de enerxía mediante centrais térmicas e de procedementos industriais que requiren moita enerxía e producen CO2 nos seus procesos, como é o caso das industrias do cemento.

Para poñerche un exemplo ben claro, un planeta que é un “invernadoiro perfecto” é Venus, pois estando ao dobre de distancia do Sol que Mercurio ten máis temperatura, pois posúe unha atmosfera de aproximadamente 95% de CO2 o que fai que se acaden temperaturas de 464ºC tanto de día como de noite.

Esta diferenza nula entre a temperatura diúrna e nocturna pon de manifesto o papel deste gas como regulador da temperatura, sobre todo cando se compara con Mercurio, sen atmosfera e que ten unha diferenza noite–día duns 620ºC. Tamén este gas explica que a dobre de distancia do sol Venus sexa máis quente que Mercurio, o que pon de manifesto a eficacia do CO2 para reter a calor.

“Cando queimamos combustibles fósiles facemos que a Terra se pareza algo máis a Venus, é dicir aumentamos o efecto invernadoiro ou o que é mesmo, o quentamento global da terra”.

 Cales son as consecuencias?

  •  Cambios nas paisaxes . En Galicia a paisaxe cada vez se vai facendo máis seco e mediterráneo; no Sur de España hai unha desertización clara.

  •  Aumento das secas.No último século reducíronse nunha cuarta parte as precipitacións no Sur de España

  •  Aumento de erosión. Tanto as secas como os incendios favorecen que se perda a vexetación que retén o solo, o que favorece os procesos de desertización.

  •  Inundacións .A alteración do sistema climático pode favorecer un aumento do período de chuvias fortes, en áreas non preparadas para acoller tanta cantidade de auga.

  • Aumento da temperatura da auga do mar . Por esta razón a Gran Barreira de Australia duns 2.000 km2 perdeu máis dun 60% da súa superficie, quedando na actualidade só uns 1.200 km2. Por outra parte pode haber migración de especies mariñas cara o norte buscando augas máis frías.

  • Desxeo e da subida do nivel do mar. A subida de temperatura global provoca o desxeo que estáfacendo desaparecer o xeo dos glaciares e fai xurdir o desxeo de neves perpetuas nas altas cordilleiras .Este proceso é especialmente notorio no caso do Ártico. A auga doce do desxeo vai alterar as correntes mariñas oceánicas diminuíndo a súa capacidade termorreguladora e potenciando aínda máis o cambio climático. Este desxeo e a dilatación da auga por aumento da temperatura provoca a elevación do nivel do mar. En Galicia isto suporía a perda de praias, dunas, marismas e humedais, con especial repercusión naquelas zonas onde se constrúe a nivel do mar. Pero noutros lugares como Bangladesh que ten enormes planicies próximas ao nivel do mar pódese perder a superficie onde están as casas duns 17 millóns de habitantes. Cidades como Venecia xa están a vivir esta problemática, e nela está prohibido habitar os baixos.

  • Refuxiados climáticos.O cambio climático non só afectará aos pobos ligados a existencia do xeo ártico como os inuíts. Os demais efectos do cambio climático expostos que implican inundacións, secas, furacáns, etc., afectan aos países máis pobres e menos responsables das emisións.

Somos tod@s igual de culpables?

Para respostar, podes analizar estes datos do reparto de consumo enerxético no mundo: quen consume máis?. Polo tanto, quen emite máis gases de efecto invernadoiro?. Somos todos igual de culpables?

E ti, que podes facer?

” O máis triste é que non poidamos deter as emisións a tempo. Pense no difícil que será para grandes nacións como China, India e Estados Unidos contrarrestar a inercia das súas enormes poboacións. Pase o que pase, temos que deixar os combustibles fósiles o antes posible, porque incluso se xa pasamos o punto de non retorno que fai irreversible o cambio climático, o ritmo e alcance dese cambio adverso depende do que fagamos. O noso obxectivo debe ser conseguir o mundo menos quente posible.”

(James Lovelock , A vinganza de Gaia)

Preme na imaxe

6. O CLIMA DE GALICIA

Pola súa parte, Galicia está plenamente no ámbito do clima oceánico, con estas características xerais:

  • Temperaturas suaves todo o ano: inverno ( ±10oC ) , verán ( ±20oC ). Aumentan cara ao Sur (Vigo ) e ao interior( Ourense, Lugo ) no verán , e disminúen no inverno cara ao Norte ( A Coruña, Lugo )e ao interior ( Ourense, Lugo ).

  • Precipitacións abundantes todo o ano, con máximas no outono-inverno. Os ventos húmidos de compoñente Oeste ( O, NO, SO ) traen as precipitacións por frontes. Son máis copiosas cara á costa e poden ser de neve durante o inverno cara o interior e nas serras máis altas.

Nestes dous climogramas podemos observar as diferenzas entre un clima oceánico litoral ( Pontevedra ) e outro interior ( Lugo ):


A temperatura media anual  de Pontevedra (15ºC ) é superior debido ao estar mías ao Sur, sendo as temperaturas máis suaves no inverno a consecuencia de ser unha localidade costeira ( o mar regula as temperaturas ). Lugo localízase máis ao interior ( TM invernais máis baixas ) e maís ao Norte ( TM anual inferior: 11ºC) ).

Por outra banda, as precipitacións de Pontevedra son claramente máis abundantes. As chuvias por frontes procedentes dos ventos de compoñente O e SO descargan con máis intensidade as precipitacións ao entrar en contacto coa costa.

5. OS CLIMAS DA PENÍNSULA IBÉRICA

A Península Ibérica está situada nas latitudes medias do Hemisferio Norte, é decir na zona temperada.

Coma podemos ver no  mapa anterior, podemos decir que:

  • As temperaturas son máis altas no verán que no inverno, aumentando a medida que imos cara ao Sur e sendo máis suaves cara a costa Atlántica. No interior ( na Meseta ) temos unha amplitude térmica anual máis alta.

  • As precipitacións son maiores na beira atlántica e cantábrica, e van descendendo cara ao Sur e cara o Mediterráneo.

En canto ao clima, podemos dividir a península en 2 partes:

  • Clima oceánico: beiras atlántica e cantábrica.

  • Clima mediterráneo:

    • Costa mediterránea.

    • Interior : máis frío no inverno.

    • Sureste da península: árido ou subdesértico, con menos de 300 l/m2

Nestes dous climogramas podemos ver dous exemplos claros de clima oceánico ( Santander ) e mediterráneo ( Sevilla )


A estes 2 climas podemos engadirlle:

  • Clima de montaña: Cord. Cantábrica, Pireneos, Sistema Central, Sist. Ibérico e Serra Nevada

  • Clima subtropical: nas illas Canarias.

4.- OS CLIMAS DO MUNDO

OS CLIMAS DO MUNDO

ZONA

CLIMA

LOCALIZACIÓN

TEMPERATURAS

PRECIPITACIÓNS

ESTACIÓNS

VEXETACIÓN

CÁLIDA

ECUATORIAL

Zonas próximas ao Ecuador:

Amazonas, Congo, Indonesia,…

Elevadas e constantes ( uns 25oC). Nunca menos de 18°C

A.T.anual mímima ( 3°C )

Elevadas e constantes.

Superiores a 1.500 l/m2

Non existe estación seca.

Selva ecuatorial

TROPICAL SECO

Zonas tropicais preto dos desetos ( Sahara, p.ex.)

Altas.

Nunca menos de 18°C

A.T. anual pequena: entre 3°C e 10°C

Entre 300 e 600 l/m2 anuais

Estación seca e estación chuviosa

Bosque tropical e Sabana

TROPICAL HÚMIDO OU

MONZÓNICO

Zonas próximas ao Ecuador ( Asia Meridional e Oriental, p.ex.)

Superiores a 1.500 l/m2 anuais

Bosque monzónico, xungla

DESÉRTICO

Cálidos: Sáhara, Arabia, Kalahari, Australia, Sonora, Chaco,…

Costeiros: California, Atacama,Namibia,…

Outros: Gobi, Taklamakán, Mohave, …

Temperaturas medias altas nos desertos cálidos ( +18°C ).

A.T. diaria moi grande (entre o día e a noite )

Escasas.

< 250 l/m2

Esacasa ou nula.

TEMPERADA

OCEÁNICO

Fachadas Oeste dos continentes (p.ex. de Europa)

Suaves ( influencia do océano) con máximas nos veráns e mínimas nos invernos.

A.T. anual moderada: entre 10° e 20° C

Abundantes con máximas no inverno e mínimas no verán.

Entre 800 e 2.000 l/m2

4 estacións

Praderías, caducifolios ( carballos, faias )

CONTINENTAL

Interior dos continentes nas latitudes medias (entre 40° e 65°)

Invernos fríos ( ou moi fríos )

Veráns calurosos

A.T. anual: elevada ( >20°C )

Esacasa ou moderadas, con máximas no verán.

Entre 300 e 1.000 l/m2

4 estacións

Perennifolios ( coníferas: taiga) , estepas

MEDITERRÁNEO

Arredor do Mediterráneo e nas fachadas occidentais dos continentes.

Invernos temperados e veráns calurosos.

Escasas ou moderadas, con veráns secos.

Entre 300 e 800 l/m2

4 estacións

Arbustos, matorrais, aciñeiras, sobreiras,…

FRÍA

POLAR

Círculos Polares

Moi baixas:

Temperaturas Medias nunca >5°C

Escasas pou case nulas, en forma de neve.

Veráns curtos e invernos longos.

Tundra de musgos e líquenes.

ALTA MONTAÑA

Nas altas cordilleiras

T.M. anual menor de 10°C con invernos fríos.

Moi abundantes ( > 1.000 l/m2)

Invernos fríos e veráns frescos

Vexetación escalonada por pisos: cultivos-caducifolios-coníferas-pradería-musgos e líquenes

QUE E UN CLIMOGRAMA, COMO SE CONSTRÚE E COMO SE COMENTA

3º elemento: A humidade. As precipitacións

A HUMIDADE . AS PRECIPITACIÓNS

  • A humidade do aire.

O aire contén sempre unha cantidade de vapor de auga, maior ou menor, procedente da evaporación da auga dos mares, das terras húmidas e da transpiración dos vexetais,  e que representa menos do 0,001% da auga que temos en todo o planeta Terra.

Cando o aire contén a máxima cantidade de vapor de auga que pode manter ( aire  saturado), e se a temperatura baixa máis, condensa formando nubes e empeza a precipitar en forma de :

Para medir a cantidade de precipitacións (normalmente auga en forma de chuvia) usamos un aparello chamado pluviómetro que nos indica a cantidade de litros de auga caídos por metro cadrado (l/m2).

  • Tipos de chuvias.

  • Chuvias por Convección (ou Ascensión)


 Prodúcense cando unha parcela de aire, en contacto co chan requentado, se requenta á súa vez, sobe (ascende),arrefríase, satúrase, condensa e precipita (chove). É o caso, por exemplo, das tormentas estivais ( do verán ) de zonas do interior ou das chuvias das selvas ecuatoriais.

  • Chuvias orográficas


                O aire húmido que se despraza pola superficie do océano vese obrigado a ascender cando se atopa con montañas,o que provoca a disminución de temperatura e a precipitación na cara das montañas que mira ao océano ( barlovento )

Na  cara oposta o aire descende, aumentando a súa temperatura o que fai que as precipitacións nestas caras opostas ao océano ( sotavento ) sexan menores.

                En casos extremos pode chegar a formarse na vertente de sotavento, un deserto chamado de “barreira” (a que forma a cadea montañosa). É o caso do deserto do oeste de norteamérica (neste caso a barreira son as Montañas Rochosas).

  • Chuvias por frontes

Cando dúas masas de aire de diferente temperatura e humidade entran en contacto, establécese unha superficie frontal de contacto. O aire quente máis lixeiro ascende sobre o frío máis denso, formándose unha fronte . Ese aire quente arrefría a medida que sobe, satura, condensa en njubes e produce precipitacións ( ver ciclo da auga no tema da hidrsofera)

As chuvias por frentes son as máis frecuentes en Galicia.

 


2º elemento: A pesión. Os ventos

  • Pesa o aire?

O aire pesa sobre a superficie terrestre exercendo presión sobre ela.

  • A presión atmosférica.

Cantidade de forza que o aire da atmosfera exerce sobre unidade de  superficie. Medimos a presión atmosférica en mm de mercurio ou en bares utilizando un barómetro.

  • Os centros de acción: Circulación atmosférica.

    • Anticiclóns. Centro de altas presións: máis de 760 mm de mercurio ou 1.013 mb. O seu aire xira en sentido descendente seguindo as agullas do reloxo no hemisferio norte e ao revés no hemisferio austral,diverxendo ou afastándose do seu punto central.

  •  Depresións ou borrascas. Centro de baixas presións (menos de 760 mm de mercurio ou de 1013 mb). Xiran en sentido ascendente en contra das agullas do reloxo no hemisferio norte e ao revés no sur, Converxendo  no seu punto central.


  • Circulación atmosférica

                    As áreas de baixa presión (borrascas) atraen cara a elas o aire das rexións próximas onde a presión é máis alta (anticiclóns), que son áreas que o lanzan ao seu arredor. Polo efecto de rotación da terra xira cara á dereita no hemisferio norte e cara á esquerda no sur.

     Polo tanto o aire sempre se move seguindo a dirección:

Anticiclón   →   Depresión

É o vento, é dicir, o movemento do aire, que terá máis forza canto maior sexa a diferenza de presión entre os centros de acción.

A velocidade do vento mídese cun anemómetro.

 A presión atmosférica represéntase nos mapas do tempo mediante isobaras ( liñas que unen puntos coa mesma presión atmosférica ). Un exemplo telo neste mapa da Axencia Estatal de Meteoroloxía.


Zonas Termoclimáticas

ZONA

LUGAR

TEMPERATURAS

TROPICAL OU CÁLIDA

Entre os Trópicos de Cáncer e Capricornio

Altas  durante todo o ano,

non baixando as TM mensuais dos  18ºC,

e cunha AT anual baixa.

TEMPERADA

Entre osTrópicos e os Círculos Polares

Nas costas, as temperaturas son suaves todo o ano, cunha AT anual moderada.

No interior do continente,

a AT vai aumentando,facéndose as temperaturas extremas ( altas no verá, baixas no inverno )

FRÍA OU POLAR

Nos Círculos Polares

Frías ou moi frías todo o ano, sendo raro que suban por riba dos 5ºC no verán.

Factores da temperatura

  • 1º factor. A altitude

A temperatura baixa a medida que se sobe en altura, a razón de 1ºC (días moi secos) e de entre 0,6ºC (cando hai condensacións e precipitacións) cada 100 metros que se sobe en altura. Isto é así porque nas baixas altitudes a calor retense mellor.

  • 2º factor: Latitude.

A temperatura vai baixando a medida que nos imos alonxando do Ecuador cara aos Polos.

A causa é a inclinación do eixe de rotación, que  fai que a inclinación dos raios solares sexa diferente segundo o lugar da Terra:

  • Máis verticais: máis preto do Ecuador [maior temperatura

  • Máis inclinados: máis preto dos Polos [menor temperatura

  • 3º factor: Estacións do ano

                          A inclinación da Terra con respecto ó Sol, tamén fai que nas diferentes estacións a insolación sexa diferente debido á diferente inclinación dos raios solares. Isto fará que as temperaturas sexan maiores no verán do H.N. e menores no inverno do H.N. ( ó revés no H.S.)

  • 4º factor: Proximidade ó mar.

                         A auga necesita maior cantidade de calor que a terra para acadar a mesma temperatura, pero unha vez quente, a auga tarda máis en arrefriar.

Así, o mar rebaixa considerablemente as temperaturas extremas, e fai que os lugares sometidos á súa influencia teñan invernos maís menos fríos e veráns menos calurosos. Deste xeito, o mar actúa coma un regulador da temperatura.

As zonas máis próximas ao mar teñen unhas temperaturas máis suaves, cunha  Amplitude Térmica menor. Nas zonas interiores ocorre ao revés: a amplitude térmica entre o día e a noite ou entre o verán e o inverno é maior

  • 5º factor: As correntes mariñas.

As correntes mariñas teñen moita influencia sobre os climas da Terra:

  • Suavizan o clima:por  exemplo a corrente do Golfo suaviza o clima de toda a costa atlántica de Europa

  • Desertizan o clima: por exemplo, o deserto costeiro de Atacama en Sudamérica está influído  decisivamente pola corrente fría de Humboldt, ou o de Namibia pola corrente fría de Benguela

  • Provocan certos trazos de dureza coma fortes vagas de frío (por exemplo, na costa leste de EE.UU grazas á corrente fría de Labrador ou no Xapón pola corrente de Oya-Chivo).

1º Elemento do clima: A temperatura

A TEMPERATURA

A temperatura é o nivel de enerxía que presenta a atmosfera,segundo a cal podemos dicir que vai frío ou calor.

A temperatura é o elemento meteorolóxico principal, porque dela dependen as precipitacións e os ventos.

 Medimos a temperatura cun aparello chamado TERMÓMETRO, que a mide en graos centígrados. Cos termómetros actuais podemos tomar medidas de temperatura cada poucos minutos. Pero en meteoroloxía e climatoloxía interesan moito máis o uso da temperaturas medias (TM), que se calcula facendo unha media entre a temperatura máxima e a temperatura mínima.

As medias máis usadas son:

 – TM diaria: suma da T máx. e mín. do día, dividido por 2.

– TM mensual: suma das TM de cada día dividido polo nº de días do mes.

– TM anual: suma das TM de cada mes dividido por 12.

Un aspecto moi importante na temperatura é ter en conta a oscilación ou amplitude térmica ( AT): Diferenza entre a temperatura máxima e mínima diaria, mensual ou anual.

A.T.= -15ºC – 35ºC= 50ºC

Tendo en conta este dato, vamos poder concluír se o clima do lugar é suave (se por exemplo, a AT entre o mes máis caloroso e o máis frío é pequena p.ex: 10 ºC) ou extremo (se por exemplo, AT anual é grande,por exemplo: 25ºC).

Preme nas imaxes